Với những bệnh nhân đang thở máy, khoang miệng rất dễ tích tụ mảng bám, dịch tiết và vi khuẩn nếu không được làm sạch đúng cách. Việc chăm sóc răng miệng không đúng cách khiến người bệnh khó chịu mà còn có thể làm tăng nguy cơ dịch bẩn ứ đọng trong miệng, đi xuống đường thở và ảnh hưởng đến sức khỏe hô hấp.
Vì sao bệnh nhân thở máy cần được chăm sóc răng miệng cẩn thận?
Khi phải nằm lâu, nhiều bệnh nhân không thể tự đánh răng, súc miệng hay khạc bỏ nước bọt như bình thường. Nếu là bệnh nhân nặng hoặc thở máy, việc nuốt, ho và làm sạch tự nhiên của khoang miệng cũng có thể bị hạn chế.
Lúc này, mảng bám, cặn thức ăn, nước bọt, dịch tiết và vi khuẩn sẽ dễ tích tụ hơn ở:
- răng
- nướu
- lưỡi
- niêm mạc má
- vòm miệng
- vùng quanh ống nội khí quản hoặc dụng cụ hỗ trợ
Nếu chăm sóc không đúng cách, khoang miệng có thể không được làm sạch hiệu quả, đồng thời làm tăng nguy cơ dịch bẩn chảy xuống sâu hơn, nhất là ở người bệnh có nguy cơ hít sặc.
Những sai lầm thường gặp khi chăm sóc răng miệng cho bệnh nhân thở máy
Sai lầm 1: Chỉ lau môi, bỏ qua bên trong khoang miệng
Đây là một sai lầm khá phổ biến. Nhiều người nghĩ rằng chỉ cần lau môi sạch, bôi dưỡng ẩm để môi đỡ khô là đã chăm sóc răng miệng cho người bệnh. Thực tế, môi sạch chưa đủ.
Vi khuẩn và mảng bám thường không nằm ở bên ngoài môi mà tích tụ chủ yếu ở bên trong khoang miệng, đặc biệt là:
- mặt răng
- kẽ răng
- lưỡi
- nướu
- niêm mạc má
Nếu chỉ lau bên ngoài mà bỏ qua các vùng này, khoang miệng vẫn không thực sự sạch. Người bệnh có thể vẫn bị hôi miệng, khô miệng, khó chịu, và tình trạng mảng bám vẫn tiếp tục tích tụ.
Cần nhớ: chăm sóc răng miệng phải là làm sạch toàn bộ khoang miệng, không chỉ phần nhìn thấy bên ngoài.
Sai lầm 2: Không hút dịch trong quá trình chăm sóc
Đối với bệnh nhân nằm lâu, nhất là bệnh nhân nặng hoặc thở máy, bước hút dịch là rất quan trọng. Trong lúc làm sạch miệng, nước bọt, dịch tiết và dung dịch chăm sóc có thể đọng lại ở vùng hầu họng.
Nếu không được kiểm soát, phần dịch này có thể:
- ứ đọng trong khoang miệng
- khiến người bệnh dễ sặc
- làm tăng nguy cơ dịch bẩn đi về phía đường thở
Đây là lý do vì sao chăm sóc răng miệng cho bệnh nhân nặng không đơn giản chỉ là lau hay chải răng, mà thường cần kết hợp với hút dịch đúng cách khi cần thiết.
Nói ngắn gọn: làm sạch khoang miệng nhưng để dịch bẩn đọng lại thì hiệu quả chăm sóc sẽ không trọn vẹn.
Sai lầm 3: Dùng lực quá mạnh
Nhiều người có tâm lý “chà mạnh mới sạch”. Tuy nhiên, với bệnh nhân nằm lâu, niêm mạc miệng thường rất nhạy cảm. Người bệnh có thể bị:
- khô miệng
- nứt môi
- viêm niêm mạc
- chảy máu nướu
- loét miệng
- đau rát khi chạm vào
Nếu dùng lực quá mạnh khi lau, chải hoặc đưa dụng cụ vào miệng, niêm mạc có thể bị tổn thương nhiều hơn. Điều này không chỉ làm người bệnh đau mà còn khiến việc chăm sóc những lần sau trở nên khó khăn hơn.
Nguyên tắc quan trọng: chăm sóc răng miệng cần nhẹ nhàng, từ tốn, đúng kỹ thuật, không chà xát mạnh vì sợ “không sạch”.
Sai lầm 4: Dùng một dụng cụ cho nhiều vùng mà không kiểm soát nhiễm khuẩn
Một lỗi khác cũng rất dễ gặp là dùng cùng một dụng cụ để làm sạch nhiều vùng trong khoang miệng mà không thay hoặc không làm sạch dụng cụ đúng cách.
Ví dụ:
- lau vùng lưỡi xong tiếp tục lau nướu
- lau vùng có nhiều mảng bám rồi đưa lại sang vùng khác
- để dụng cụ chạm bề mặt không sạch rồi tiếp tục dùng lại
Điều này có thể làm vi khuẩn và chất bẩn lan từ vị trí này sang vị trí khác trong cùng khoang miệng, thậm chí làm giảm hiệu quả chăm sóc.
Với bệnh nhân nặng, việc kiểm soát nhiễm khuẩn càng cần được chú ý hơn. Dụng cụ chăm sóc răng miệng cần: sạch, phù hợp mục đích sử dụng, không dùng lẫn lộn, thay hoặc xử lý đúng quy trình khi cần. Làm sạch đúng không chỉ là sạch miệng, mà còn là sạch cả dụng cụ sử dụng.
Sai lầm 5: Không đánh giá khoang miệng hằng ngày
Chăm sóc răng miệng không nên chỉ làm theo thói quen mà cần có bước quan sát, đánh giá mỗi ngày. Nếu không kiểm tra thường xuyên, rất dễ bỏ sót các dấu hiệu như:
- mảng bám dày
- lưỡi bẩn
- môi khô nứt
- loét miệng
- chảy máu nướu
- dịch tiết bất thường
- mùi hôi rõ hơn bình thường
Đây đều là những dấu hiệu cho thấy khoang miệng đang cần được chăm sóc kỹ hơn hoặc cần điều chỉnh cách chăm sóc. Việc đánh giá hằng ngày cũng giúp người chăm sóc lựa chọn cách làm phù hợp hơn: cần làm sạch kỹ ở đâu, cần dưỡng ẩm vùng nào, có cần hút dịch nhiều hơn hay không. Nói cách khác, nếu không quan sát thì rất khó chăm sóc đúng.
Chăm sóc răng miệng đúng cách cần lưu ý điều gì?
Để hạn chế những sai lầm trên, khi chăm sóc răng miệng cho bệnh nhân nằm lâu, người chăm sóc nên lưu ý:
- Làm sạch toàn bộ khoang miệng, không chỉ môi
- Thao tác nhẹ nhàng, tránh chà xát mạnh
- Kiểm soát nước bọt, dịch tiết và dung dịch chăm sóc trong suốt quá trình
- Dùng dụng cụ phù hợp, sạch và đúng cách
- Quan sát khoang miệng mỗi ngày để phát hiện bất thường sớm
- Với bệnh nhân nặng hoặc thở máy, cần thực hiện theo quy trình chuyên môn của cơ sở y tế
Chăm sóc răng miệng cho bệnh nhân nằm lâu không chỉ là một bước vệ sinh thông thường. Nếu làm sai, khoang miệng có thể vẫn bẩn, người bệnh vẫn khó chịu, và nguy cơ dịch tiết ứ đọng hoặc đi sai đường vẫn còn đó. Chăm sóc răng miệng không chỉ là “làm cho sạch”, mà cần đúng cách, đúng dụng cụ và đảm bảo an toàn cho đường thở.
