Chăm sóc răng miệng cho bệnh nhân thở máy cần được thực hiện đúng quy trình, kết hợp làm sạch khoang miệng và hút dịch tiết nhằm hỗ trợ giảm nguy cơ viêm phổi liên quan thở máy.
Vì sao bệnh nhân thở máy cần được chăm sóc răng miệng đúng quy trình?
Bệnh nhân thở máy, đặc biệt là người bệnh đang điều trị tại ICU, thường không thể tự đánh răng, súc miệng hoặc loại bỏ dịch tiết trong khoang miệng. Khi đặt ống nội khí quản hoặc mở khí quản, các cơ chế bảo vệ tự nhiên của đường thở như phản xạ ho, phản xạ nuốt và hoạt động làm sạch của lông chuyển có thể bị ảnh hưởng. Đồng thời, ống thở cũng có thể là bề mặt để vi khuẩn bám dính và hình thành màng sinh học, từ đó làm tăng nguy cơ vi khuẩn đi xuống đường hô hấp dưới.
Trong y khoa, viêm phổi liên quan thở máy hay VAP – Ventilator-Associated Pneumonia thường được hiểu là tình trạng viêm phổi xuất hiện ở người bệnh đã thở máy trên 48 giờ. VAP có thể liên quan đến các biểu hiện như sốt, dịch tiết khí quản mủ, suy giảm trao đổi khí và bằng chứng viêm phổi trên hình ảnh học.
Vì vậy, chăm sóc răng miệng cho bệnh nhân thở máy không nên được xem là thao tác vệ sinh đơn thuần. Đây là một phần quan trọng trong chăm sóc dự phòng nhiễm khuẩn hô hấp, giúp làm sạch mảng bám, giảm dịch tiết ứ đọng, duy trì khoang miệng sạch ẩm và góp phần hạn chế vi khuẩn theo dịch tiết đi xuống đường thở.
Mục tiêu của chăm sóc răng miệng cho bệnh nhân thở máy
Một quy trình chăm sóc răng miệng phù hợp cần hướng đến nhiều mục tiêu cùng lúc.
Trước hết là làm sạch khoang miệng, bao gồm răng, nướu, lưỡi, niêm mạc má, vòm miệng và vùng quanh ống nội khí quản. Đây là những vị trí dễ tích tụ mảng bám, nước bọt, dịch tiết và vi khuẩn.
Mục tiêu thứ hai là kiểm soát dịch tiết. Với bệnh nhân thở máy, nước bọt, dung dịch làm sạch hoặc chất bẩn trong khoang miệng nếu không được hút sạch có thể ứ đọng ở vùng hầu họng. Do đó, thao tác làm sạch cần đi kèm hút dịch khi cần thiết.
Mục tiêu thứ ba là bảo vệ niêm mạc miệng. Bệnh nhân ICU thường dễ khô miệng, nứt môi, loét niêm mạc hoặc chảy máu do bệnh nền, thuốc, thở máy, nằm lâu hoặc giảm tiết nước bọt. Vì vậy, mọi thao tác cần nhẹ nhàng, tránh chà xát mạnh hoặc sử dụng dụng cụ không phù hợp.
Cuối cùng, chăm sóc răng miệng còn giúp phát hiện sớm bất thường như mảng bám dày, khô nứt, loét miệng, chảy máu, dịch tiết đổi màu hoặc mùi hôi bất thường. Đây là những thông tin có giá trị trong theo dõi chăm sóc người bệnh hằng ngày.
Quy trình chăm sóc răng miệng cho bệnh nhân thở máy cần lưu ý gì?
Đảm bảo tư thế phù hợp và an toàn đường thở
Trước khi chăm sóc, cần đặt người bệnh ở tư thế phù hợp theo tình trạng lâm sàng và quy định chuyên môn. Nếu không có chống chỉ định, nhiều quy trình phòng ngừa VAP thường nhấn mạnh việc tránh tư thế nằm ngửa hoàn toàn và duy trì đầu giường nâng phù hợp nhằm hạn chế nguy cơ trào ngược, hít sặc hoặc ứ đọng dịch tiết.
Tuy nhiên, tư thế cụ thể cần phụ thuộc vào tình trạng huyết động, tổn thương cột sống, sau phẫu thuật, nguy cơ tụt huyết áp hoặc các chống chỉ định khác. Vì vậy, người chăm sóc không tự ý thay đổi tư thế nếu chưa được hướng dẫn.
Trước khi đưa dụng cụ vào miệng, cần kiểm tra vị trí ống thở, dây cố định, cuff và các đường ống liên quan để tránh kéo lệch hoặc làm tuột ống. Đây là điểm đặc biệt quan trọng với bệnh nhân đang thở máy.
Vệ sinh tay và thực hiện kiểm soát nhiễm khuẩn
Vệ sinh tay là bước bắt buộc trước và sau khi chăm sóc người bệnh. Ngoài ra, người chăm sóc cần mang găng tay và phương tiện phòng hộ theo quy định của bệnh viện.
Dụng cụ sử dụng cần sạch, phù hợp và không dùng chung giữa các người bệnh. Trong quá trình chăm sóc, cần tránh đặt dụng cụ đã tiếp xúc với khoang miệng lên bề mặt không sạch rồi đưa lại vào miệng. Nếu cần chăm sóc nhiều vùng trong khoang miệng, nên thay gạc/tăm bọt biển hoặc làm sạch dụng cụ theo đúng quy trình để hạn chế tái nhiễm bẩn.
Hút dịch tiết trong quá trình chăm sóc
Hút dịch là điểm rất quan trọng trong chăm sóc răng miệng cho bệnh nhân thở máy. Khi làm sạch miệng, nước bọt, dung dịch chăm sóc và chất bẩn có thể tập trung ở vùng hầu họng. Nếu không được kiểm soát, dịch này có thể làm tăng nguy cơ đi xuống đường thở hoặc nguy cơ bị sặc.
Do đó, cần hút dịch khi thấy dịch tiết nhiều hoặc theo quy trình của đơn vị. Thao tác hút cần đúng kỹ thuật, tránh hút quá mạnh, quá sâu hoặc kéo dài gây tổn thương niêm mạc.
Chăm sóc răng miệng cho bệnh nhân thở máy là một quy trình cần được thực hiện cẩn thận, đúng kỹ thuật và phù hợp với tình trạng từng người bệnh. Mục tiêu không chỉ là làm sạch răng miệng, mà còn là kiểm soát mảng bám, dịch tiết, vi khuẩn và bảo vệ niêm mạc khoang miệng.
Khi được thực hiện đều đặn, kết hợp hút dịch đúng cách và tuân thủ kiểm soát nhiễm khuẩn, chăm sóc răng miệng có thể góp phần giảm nguy cơ viêm phổi liên quan thở máy. Tuy nhiên, đây chỉ là một mắt xích trong gói phòng ngừa tổng thể, cần phối hợp cùng vệ sinh tay, tư thế phù hợp, hút dịch tiết, kiểm soát ống thở và đánh giá hằng ngày.
